23
Jul

IX

 

 Polska flaga Union Jackflaga rosjiTranslator

 


Reformacja w Polsce, protestancka linia rodu.

Denar Albrehta

Grosz pruski Albrechta Hohenzollerna z 1534 roku z inskrypcją'' lustus ex fide vivit'' - sprawiedliwy z wiary żyć będzie: źródło Wikipedia

Z Mazowsza i Podlasia szlachta ta rozniosła nazwiska swoje po całym niemal kraju, w którym nie masz dzisiaj zakątka, aby nie posiadał rodzin mających swoje gniazda w ziemiach wzmiankowanych

Słowa napisane przez Zygmunta Glogera są wyjątkowo adekwatne w stosunku do rodu Wiercińskich vel Wiercieńskich. Wiele rodzin współcześnie noszących to nazwisko nie wie skąd początek biorą rodowe korzenie. Szczególnie w przypadku gdy podział na gałęzie nastąpił całe stulecia temu.

Najdawniej, bowiem już w XVI w. opuszczają Podlasie Wiercińscy z linii warmińsko- mazurskiej. Nauki Lutra i Kalwina docierają do Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego, a jeżeli reformacja to.

Mikołaj Radziwiłł (*1515 †1565), jeden z najbardziej znaczących polskich magnatów, przyjaciel i powiernik króla Zygmunta Augusta, przyjął publicznie w 1553 roku wiarę Reformowaną, którą następnie szerzył w Polsce. Pragnąc skuteczniej przyczynić się do postępu prawdziwej wiary, kazał przetłumaczyć i wydrukować na własny koszt pierwszą protestancką Biblię w Polsce. Biblia ta, przepięknie wydana, jest dobrze znana miłośnikom białych kruków jako Biblia Radziwiłłowska (Kiedy syn Mikołaja Radziwiłła przeszedł na wiarę katolicką, za 5.000 dukatów wykupił prawie wszystkie jej egzemplarze, a następnie rozkazał je spalić na rynku w Wilnie "aby naprawić, na ile w mej mocy, zło wyrządzone kościołowi katolickiemu przez mojego ojca tą publikacją".Biblię dedykowano królowi Zygmuntowi Augustowi, którego Radziwiłł w energicznych słowach zachęcał do porzucenia błędów Rzymu. Radziwiłł zmarł zbyt szybko (1565), aby wywrzeć znaczący wpływ ewangeliczny na swoim władcy i na swoim narodzie, ku czemu wyglądało, iż był powołany.

źródło: Wikipedia

W maju 1563 roku został zwołany przez wyznawców kościoła helweckiego synod do Krakowa,pragnąc pozyskać więcej zwolenników, kalwini zaprosili także i braci czeskich. Synod potępił nauki antytrynitarzy, którzy w znacznej liczbie przybyli wówczas do Krakowa. Pomimo tego potępienia, antytrynitarze nie uważali siebie za pokonanych i dalej rozszerzali swoją naukę. W celu zorganizowania sił zwołali oni synod na Podlasiu w Mordach, majątku Mikołaja Radziwiłła (...) Cały szereg wybitnych innowierców przechodzi na katolicyzm. Szczególniej dotkliwym ciosem dia protestantyzmu było nawrócenie się na wiarę katolicką w 1570 r. Mikolaja Sierotki Radziwiłła, który w swych olbrzymich dobrach zbory protestancki obrócil na kościoły katolickie. Z powodu osłabienia sił stronnictwa różnowierczego wzrastala partia katolicka... Kiedy po sejmie r. 1564 Zygmunt August w celu omówienia spraw unii Polski z Litwą udał się do Bielska, a potem do Parezowa, podążył za nim i Cornmendone. Nuncjusz zdołał skłonic króla do wydania w Parezowie ustaw przeciwko heretykom (...)K s. Albrecht gorąco popierał ruch protestancki u siebie,  dawał  schronienie wszystkim protestantom, którzy musieli opuścić swój kraj rodzinny(...)

źródło: Reformacja w Polsce, Kazimierz Chodnicki Warszawa 1921

Niedługo potem protestantyzm wdarł się na Pomorze Gdańskie, umacniając odrębność kulturową (chociaż nie polityczną) tego obszaru Polski. Szlachta Prus Książęcych – nowego państwa  Albrechta – także się zluteranizowała.  Albrecht Hohenzollern, który został wielkim mistrzem krzyżackim mając 21 lat, a księciem w wieku lat 35, żył długo i w niczym nie zakłóconym spokoju umacniał swoje niewielkie państwo. Pod koniec swego życia zdołał uzyskać od Zygmunta Augusta zgodę na rozszerzenie prawa dziedziczenia tronu książęcego w Prusach także na linię Hohenzollernów – elektorów brandenburskich (5 lutego 1563 roku). To właśnie uniemożliwiło w przyszłości włączenie Prus Książęcych do obszaru Rzeczypospolitej.
źródło: Jerzy Łojek, Kalendarz historyczny. Polemiczna historia Polski, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 1994, s. 56-57.

Wieś Żabin powstała w I poł. XVI w. po 1565 r. zbudowano w niej kościół i założono parafię. Pierwsi trzej pastorzy nosili nazwisko Wiercińscy. W kościele żabińskim odbywały się już wówczas nabożeństwa polskie do 1849 r. i litewskie do 1864 r...''
Pierwszym pastorem w Żabinie został Leonard Wierciński. Początkowo przeprowadził się tuż za ustaloną w 1422 roku granicę, dzielącą państwo krzyżackie od Wielkiego Księstwa Litewskiego a dokładniej od Podlasia, które dopiero póżniej stało się częścią Korony. Granica podzieliła na wieki ludzi zamieszkujących jej obie strony. Oddzieliła Mieruniszki od Filipowa, protestantów od katolików i kilka organizmów państwowych powstających na przestrzeni wieków.Właśnie w Mieruniszkach, od Wiercienia niezbyt odległych, osiadł Leonard. Jak można dowiedzieć się z aktów nadań księcia Albrechta otrzymał  dwa łany ziemi przysługujące pastorowi.

Leonhard Wierzinski, Pfarrer zu Mierunsken, hatte 2 Hufen zu Mierunsken und Garlassen zu kulmischen Rechte erblich frei von Zins, Pflecht und Scharwerk 17 November 1584 erhalten. ( K. Hausb. Lit. A 184 Fold. 193-194) Rogge a.a.O. pag.6

źródło : Urkunden Geschichte des ehem. Hauptams Insterburg Im Auftrage der Altertums- Gesellschaft Insterburg nach den Orginalen im Koniglichen Staatsarchiv zu Konigsberg und Koniglichen Geh. Staatsarchiv zu Berlin - Dr. Hans Kiewning i Max Lukat.


Po śmierci Leonarda ok. 1591 roku pastorem w Żabinie został jego syn Andrzej. Oto tekst aktu nr 135 z 3 sierpnia 1591
Hercog Albrecht Friedrich hat von Andreas Wierzinski, Pfarrer zu  Szabienen die dessen Vater, weiland gewesenen Pfarrer zu Mierunsken verliechen 2 Hufen im Amt Oletzko gelogen zurickgenommen und ihm 2 Hufen im Gebiet Insterburg Ubergeben, wie ihm auch 2 Hufen zu Gross Szabienen eingeraumt sind. Dies Andreas auf sein Ansuchen zur Benachrichtigung unangesehen, dass er einen ausreichenden Schein erhalten hat.
podpisano Christoff von der Dehle hauptman.
Andrzej Wierciński w latach 1570 - 1585 był pastorem w Saalau (obecnie Kamenskoje w Kaliningradzkim Obwodzie)
Niemiecka Wikipedia  pod hasłem Kamenskoje wylicza kolejnych pastorów w tym mieście. Piątym proboszczem był  Andreas Wirczinski.
Stanisław, drugi z synów  Leonarda, był w latach 1589 - 1595 diakonem a następnie drugim pastorem w Gołdapi.
Niemiecka Wiki pod hasłem Goldap wylicza pastorów w Alte Kirche. Jednym z nich był  Stanislaus Wirzinsky (1589- 1595 )  w innych publikacjach Stanislaus Wircinsius. 
Akt zakupu numer 149 22 Juni 1595 Koenigsberg.
Margraf Georg Friedrich verleint Stanislaus Wirzinski, Pfarrer zu Szabinen auf sein Ansuchen 4 Hufen Uebermass im Dorf Augskallen im Szabienenshen Schulzenamt, jede Hufe fur 50 Mark (...)
 Podobne dane
zawarł Wojciech Kętrzyński w opracowaniu '' O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich'' Lwów 1882 r.

AuxkallenStanisław Wierciński, pleban w Żabinie, kupuje r. 1597 tamże 4 włóki.

Plutkiejmy, Paweł Wierciński, syn plebana żabińskiego, kupuje tam r. 1599 4 włóki nadwyżki.

Akt nr 157  20 September 1599 

(...) Christof von der Diehle verkauft Paul Wierzinski, Sohn des Pfarrer von Szabiennen im Amt Insterburg 4 Hufen Ubermass im Dorf Plutkehmen (...)  

 

Dawna nazwa Plutkiejmy, Plautzkehmen, Engern, Placki – w 1599 roku Paweł Wierciński kupił tu cztery włóki ziemi. Wieś położona jest przy północnym krańcu Jeziora Czarnego (173 ha, długość 4 km, maksymalna głębokość 23 m), nad którym znajdują się doskonałe kąpieliska naturalne, szczególnie na zachodnim brzegu. Znajdują się tu cztery dawne cmentarze, w tym 2 zabytkowe. W 1939 roku liczyła 272 mieszkańców.

Źródło: Wikipedia
Altpreussische Monatschrift neue folge o Wiercińskich.
Gregorius Wircinsius, Pfarrer zu Stallupehn
Severinus Wircinsius, Pfarrer zu Gumbinnen
Salomon Wircinsius, Pfarrer zu Tolmingkehem 

Z przypisów do aktu nr 149, można dowiedzieć się iż drugim synem Stanisława był Grzegorz

Von Stanislaus W. gingen die Hufen uber auf dessen Sohn Gregor ebenfalls Pfarrer zu Szabienen. 

Grzegorz Wierciński został pastorem w Stallupohnen zur Ehe. Jego córka wyszła za Uriela Bertrama (ur. 11 pazdziernika 1606 r. ), pastora w Angerburg ( Węgorzewo ). Mieli córkę Katarzynę. ( ur. wrzesień 1641 r.)

źródło: http://www.angerburg.de/pfarrer.htm

Był on współautorem wydanej w 1610 roku a opracowanej na uniwersytecie w Wittenberdze  rozprawy De Princpiis, Itamque Caussis In Genere - Jacob Martini, Georgius Lotus, Gregor Wircinsius, Henricus Sternberg
Również w 1610 roku współtworzył m.in. z Nicolausem Hunnisem Cannones Logici.
W bibliotece Friedrich Alexander Universitat zachowała się korespondencja Grzegorza z Celestynem Myślętą.
Jednym z wnuków Leonarda Wiercińskiego był Seweryn Wierciński.
Severin Wirczinsius pełnił w latach 1621 - 1633 obowiązki pastora w Tolmingkehmen ( dzisiaj Czystyje Prudy)


Po nim w roku 1633 przejął parafię  Salomo Wirczinsius i pracował w niej aż do 1667 roku. - Wikipedia niemiecka, hasło Tshistyje Prudy

Strona :Gospodarstwo Agroturystyczne pod "Sosną" dostarcza dalszych informacji o miejscowości w której pastorzy Wiercińscy pełnili duszpasterskie obowiązki.

(...)Żabin położony jest w północnej części gminy Banie Mazurskie, przy drodze Banie Mazurskie - Żabin, w pobliżu granicy polsko-rosyjskiej. Miejscowość ta po raz pierwszy wzmiankowana została w dokumentach w roku 1539. Nazwa Żabin pochodzi od imienia pruskiego osadnika - Sabine i zmieniała się w dziejach wielokrotnie. Przyczyną tego był napływ różnych mieszkańców, co ma odzwierciedlenie w nazewnictwie: polskim - Żabin, litewskim - Sabinen i niemieckim - Szabienen. Cały obszar Żabina zarządzany był przez dawną komturię w Instenburgu (in. Wystruć lub Czerniachowsk). Tam również znajdował się jedyny w okolicy kościół ewangelicko-luterański(...)
Oto fragment artykuł z Głosu Pasłęka, nr 12, 1997, s. 20), który co prawda dotyczy rodu Myślęckich ale jednocześnie wspomina pastora Wiercińskiego.

   (...)Ród Myślęckich (także: Mislenski, Mislenta, Myślenta, Myślęta) miał wywodzić się z miejscowości Myślęta (dok. Meuslitz). W XVI wieku dobra rycerskie Myślęta należały do starostwa dąbrowińskiego i podlegały parafii w Uzdowie. Najstarszy zapis o wsi Myślęta pochodzi z roku 1544, kiedy to Albrecht Fink z Zybułtowa odstapił Fryderykowi von Oelsnitz Turzę Wielką z 80 włókami i puste majątki Myślęta i Prusy z 32 włókami za Frygnowo i Korsztyn. Nie wiadomo w jakich okolicznościach Myślęta opustoszały, ale jako gniazdo rodowe Myślęckich musiały być zamieszkałe przez przedstawicieli tego rodu, prawdopodobnie jeszcze na początku XVI wieku. Myślęckim przypisuj się herb Prus 2, czyli Wilcze Kosy(...)

   Przedstawicielem omawianej rodziny był Mateusz Myślęcki. Po studiach służył Radziwiłłom ze Słucka, potem Stanisławowi Pacowi, wojewodzie witebskiemu, następnie Aleksandrowi Czartoryskiemu, wojewodzie wołyńskiemu. Dzięki ich poparciu dostał się na dwór Stefana Batorego. Podczas pobytu w Lidzbarku przeszedł oficjalnie z wyznania rzymsko-katolickiego na luteranizm i jako duchowny tego wyznania osiadł w Kutach k/ Węgorzewa, gdzie do roku 1581 był adiunktem, a później proboszczem. W roku 1597 otrzymał na prawie chełmińskim majątek Gąsewo w starostwie węgorzewskim, obejmujący 12 włók ziemi. Ożenił się z Eufrozyną z Wiercińskich, córką proboszcza luterańskiego w Żabinie [ była córką Leonarda Wiercińskiego i N - inf własna] 
 i miał z nią syna Celestyna.
Celestyn Myślęta vel Myślęcki, urodził się 27 marca 1588 roku w Kutach.(...)
Euphrosina Wirczinski zmarła w Królewcu w 1637 lub 1638. 
dane za Deutsche Biographie - Coelestin Myslenta  


Celestyn Myślęcki vel Myślęta źródło: Wikipedia niemiecka

Pierwsi chłopi osiedlili się w Kutach w 1550 roku, dokument lokacyjny jednak spisano 10 lipca 1553 roku. W roku 1560 cały pięćdziesięciowłókowy obszar wsi był już zasiedlony i zagospodarowany. Prócz sołtysa mieszkało tu 25 chłopów. Kuty były wsią królewską, chłopi stąd podlegali domenie państwowej w Przytułach.

Legenda głosi, ze pierwsi osiedleńcy zastali tu w pustelni mnicha katolickiego, który ukrył się w okresie zwycięstwa reformacji i żył na odludziu przez przeszło ćwierć wieku. Legendę tę zapisano po wielu dziesięcioleciach i wydaje się, że bardzo daleko jej do prawdy historycznej...

(...)W roku 1581 proboszczem w Kutach został Mateusz Myślęta (Myslenta). Pochodził on ze starej polskiej szlachty i miał w swym rodzie m.in. biskupa krakowskiego z XIII wieku. W młodości uległ reformacyjnym "nowinkom", a w nowych przekonaniach umocniły go studia na uniwersytecie królewieckim. Potem znalazł się na dworze Radziwiłłów, protektorów reformacji w Polsce, którzy go wysłali w długą podróż po Europie. Polecony Stefanowi Batoremu, został jego dworzaninem i w tej służbie wypełniał różne misje wymagające szczególnego zaufania królewskiego. W końcu jednak, wierny ideałom reformacji, zagrożonej w Polsce przez jezuitów, porzucił dostatki, opuścił dwór i ojczyznę i osiedlił się "na skraju świata", w Kutach położonych wówczas w głębi puszczy, byle "mieć święty spokój" i móc głosić "czyste słowo boże".

27 marca 1588 roku przyszedł na świat w Kutach syn Mateusza i jego żony Eufrozyny z Wiercińskich, Celestyn. Celestyn Myślęta ukończył szkołę łacińską w Węgorzewie, potem studiował w Królewcu, w Wittenberdze i w Giessen, gdzie uzyskał doktorat. Po dłuższej podróży po zachodniej Europie wrócił do Królewca i tam został w 1619 roku profesorem zwyczajnym języka hebrajskiego. Prace Myślęty z dziedziny teologii oraz orientalistyki były wysoko cenione. Ich autora aż siedem razy wybierano rektorem uniwersytetu królewieckiego. Charakterystyczne, że znakomity językoznawca, który prowadził dysputy w grece, łacinie, hebrajskim i dobrze znał chaldejski, syryjski i arabski, żył - jak stwierdzali współcześni i zanotowali potomni - stale "na bakier" z językiem niemieckim. "Mazurska wymowa stale mu przeszkadzała". W 1644 roku Myślęta przewodniczył uroczystościom setnej rocznicy założenia uniwersytetu królewieckiego. Zmarł nagle w roku 1653. Nad jego trumną przemawiał m. in. sławny poeta niemiecki Simon Dach(...)

Kuty źródło: strona gminy Pozezdrze (wybrane fragmenty)

Łojdy otrzymały przywilej lokacyjny w 1417 roku jako służebny majątek rycerski na 38 włókach. Majątek ten rozdzielano później na dwa majątki szlacheckie. Jeden w XVII wieku stanowił własność mazurskiej rodziny Myślętów, m. in. profesora Celestyna Myślęty, drugi w pierwszej połowie XIX wieku dzierżawili Kowalscy, polska szlachta. Według danych z 1889 roku majątek ziemski w Łojdach zajmował powierzchnię 670 ha.

Źródło: strona szkoły podstawowej w Bezledach


Prawdopodobnie z Żabina pochodzili przodkowie  Edwarda Wiercińskiego, którego wspomina Mariusz Kulik w pracy ''Polacy wśród wyższych oficerów armii rosyjskiej Warszawskiego Okręgu'' 

(…) Stanisław Suryn, Jan Suzin, Edward Wierciński (protestant), Aurelian Wilczyński, Zygmunt Wolski(...)

Różnie potoczyły się losy tych oficerów. Stanisław Suryn ur. 31 grudnia 1858 roku  w Warszawie. Po pierwszej wojnie awansowany został do stopnia generał majora armii carskiej. Od  1919 do 1920 w Wojsku Polskim w stopniu generała dywizji. 4 lutego 1920 r odszedł w stan spoczynku. źródło: Wikipedia

Edward Wierciński ur. 5 stycznia 1873 w Tallinie. Rosyjski generał major, uczestnik wojny rosyjsko japońskiej i I wojny światowej, szlachcic. Podobnie jak Suryn ukończył korpus kadetów. W 1918 roku przechodzi w stan spoczynku i wraca do Estonii. W 1921 roku otrzymuje estońskie obywatelstwo. Po aneksji państw bałtyckich aresztowany przez NKWD. 24 lutego 1941 roku został skazany na śmierć. Wyrok wykonano w Leningradzie. źródło: Wikipedia rosyjska

Pośród zwolenników reformacji nie zabrakło przedstawiciela rodu Siekluckich, ponownie przypadek? 

Jan Seklucjan (także: Seclucianus, Sekluczian, ur. między 1510 i 1515 zm. w 1578), polski działacz reformacyjny, teolog i pastor luterański drukarz, tłumacz, wydawca i propagator ewangelickiej literatury religijnej w języku polskim.

Zastanawia mnie także pseudonim poległego w powstaniu warszawskim syna stołecznego pastora. Wierciński to być może przypadek.  Podobnego pseudonimu używał więzień Pawiaka Marek Koreywo (uciekł 24.08.41). Natomiast vel Wierczyński to forma nazwiska używana w Wiercieniach w XVI w.

Alina Janowska w pracy ''Ewangelicy warszawscy w walce o niepodległość Polski w latach drugiej wojny '' napisała.

(...)W pracach WSOP brali udział; kpt. inż. Stanisław Skibniewski ''Cubryna'', jego zastępca por. inż. Tadeusz Kahl '' Kowalski '', ppor. inż. Aleksander Rondthaler '' Wierciński'' ( vel '' Wierczyński''), ppor. inż Antoni Zych '' Lech'', plut. pchor. inż. Walery Cieśliński '' Jur'' i inni. Rozpoczęto szkolenia wojskowe, gromadzenie broni i materiałów wybuchowych(...)